10.9.16

Sói thảo nguyên, vài chuyện khác

Câu chữ trong văn bản sách giáo khoa nhiều khi khiến tôi lúng túng. Viết về sông Hương trong Ai đã đặt tên cho dòng sông, nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường ví von sự uốn mình chuyển dòng của con sông như một cuộc tìm kiếm có ý thức để đi tới nơi nào đó. Điều tôi thắc mắc là, có cuộc tìm kiếm nào mà vắng bóng ý thức không? Nếu có như vậy, đó có còn là một cuộc tìm kiếm hay không? Hay nên dùng từ khác, mộng du chẳng hạn. Kiểu như, sông Hương đi trong cơn mộng du có ý thức. Tôi không có ý gì, chỉ là cái chữ ý thức làm phiền tôi nhiều quá, hoặc là, việc lựa chọn và xếp đặt các tính từ bên cạnh danh từ, hoặc bên cạnh nhau, lúc nào cũng là một thử thách trước sự tham lam của người viết.

Người ta đã nói quá nhiều về những cuộc tìm kiếm trong các cuốn sách, nhiều đến mức ta có thể thấy chân lý ở khắp mọi nơi, và quen với nó, bỏ qua nó, nhưng hễ thấy thiếu nó là lại phát rồ lên, dù là trong một cuốn sách. Tôi đọc Sói thảo nguyên trong những ngày tôi nghĩ nhiều đến nỗi sợ hãi, một điều rất riêng tư, lẽ ra tôi không nên nói, vì không có chân lý nào ở trong đó hết. Tôi có nên tìm chân lý trong nỗi sợ, Sói thảo nguyên đã chứng minh một điều, ít nhất là với tôi, chân lý ở đâu thì ở đó có sự sống, chân lý trong nỗi sợ hãi, nỗi sợ hãi sẽ sống mãi. Theo như blog Nhị Linh, nếu đọc Sói thảo nguyên lúc trẻ ta sẽ bỏ qua rất nhiều điều, tôi không thể cưỡng lại được.

Khi Hermann Hesse viết Sói thảo nguyên, ông đã nhìn nhận chính mình rất kĩ lưỡng với con mắt của một người thông tuệ và từng trải, điều này khiến cuốn sách trở nên khéo léo hơn và bớt đi bế tắc. Nhân vật tôi, trong cùng cực tuyệt vọng và hoang mang đã từ từ bóc tách từng lớp bi ai chắc nịch của chính mình, để đạt được một chút gì đấy: tự do, trí tuệ, thâm trầm, sự cô quạnh,.... Harry Haller đã luôn tin trong y tồn tại hai bản chất, bản chất sói và bản chất con người. Y dằn vặt khi bản tính sói và người tranh giành nhau để hành xử trong xã hội đầy nhóc bọn trưởng giả mà ở đó, là một con người Harry lẩn trốn với sự kinh tởm, là một con sói Harry chễm chệ hòa vào trong. Y còn dằn vặt lẫn lộn giữa sự thuần túy của hai linh hồn ấy.

Rằng đó đơn thuần là sự ngu muội và nhu nhược của con người, số phận con người nói chung, hay tính ích kỉ ủy mị này, sự thiếu cá tính, tính không nghiêm chỉnh này và lá mặt lá trái này của cảm giác chỉ là một khí chất riêng của bọn sói thảo nguyên.
Tin vào sự tồn tại của hai bản ngã ấy trong tâm trí mình, song, Harry vẫn có một nỗi sợ thường trực rằng một ngày nọ phần sói sẽ che lấp phần người của hắn. Có nghĩa hắn sẽ phải là một con sói. Nhưng chẳng đơn giản thế, hàng trăm linh hồn khác còn chen chúc ở trong hắn và chỉ chực chờ nhảy xổ ra đày đọa bản ngã của hắn bất kì lúc nào.

Đọc Sói thảo nguyên những ngày qua, tôi nhận ra rằng khi sống đến một mức nào đó, đủ để nhìn thấy sự lặp lại của chính mình, niềm sợ hãi của con người sẽ chuyển dần từ những biến cố sang sự cố hữu. Chẳng may, nàng Hermine, phải chăng là một cái tôi nữa của Harry bảo rằng:
Khi một con người quá buồn, không phải do đau răng hay mất tiền, mà vì có một lần nào đấy trong vòng một giờ y cảm thấy hết thảy cuộc đời mình là như thế nào, lúc ấy y mới thật sự buồn, lúc ấy trông y luôn hao hao một con thú - lúc ấy trông y thảm não lắm, nhưng hoàn hảo hơn, đẹp hơn lúc thường.  
Đó chỉ là một trong rất nhiều câu nói của Hermine, nàng sắc sảo, kiên định, khéo léo quá, nàng nói ra câu nào là chân lý câu nấy. Nàng có thể là một đứa trẻ thơ lí lắc nếu cần, và cũng là một người đàn bà khôn ngoan, sắc sảo nếu muốn. Nàng đã hòa quyện ngọt lịm với cuộc đời mà vẫn tỉnh táo. Tôi bắt đầu dành tình thương đặc biệt cho Hermine kể từ lúc đọc đến đây:
Quan niệm của anh về cuộc đời mới quái lạ làm sao! Nghĩa là anh đã luôn làm những việc khó khăn và phức tạp, còn những chuyện đơn giản anh hoàn toàn không học à? Không có thì giờ à? Không hứng thú à? Em không phản đối, đội ơn chúa, em không phải là mẹ anh. Nhưng rồi anh làm như thể đã nếm trải hết cuộc đời, rồi bảo rằng chẳng tìm thấy gì cả; không, như thế không được.  
Không, không thể nào đồng nhất nỗi buồn của con người với nhau, nếu tìm hiểu kĩ và so sánh mọi nỗi thống khổ của hàng vạn người, hẳn, sự đố kị sẽ bừng lên.  Vì mọi người đã sống và làm những điều hoàn toàn khác nhau. Người non nớt, kẻ từng trải; người cần mẫn, kẻ lười biếng; người tài hoa, kẻ chậm chạp, tất cả đều đang chống chọi với những điểm cơ bản của cuộc đời: thời gian, việc học, sự giải trí, sự phát triển của xã hội, sự thay đổi và mâu thuẫn của bản ngã, sự ghê tởm nói chung... Những điều ấy là bất di bất dịch. Nhưng thành tựu của con người thì không ít. Hẳn vì còn trẻ, tôi mủi lòng trước ý nghĩ rằng, mọi vấn đề chỉ nằm đó cho ta giẫm đạp lên để mà sống, chứ không thể nào hóa giải nổi. Hay cần nhiều thời gian hơn, như bóng hình Goethe trong tâm tưởng Harry đã nói: Bản tính ta nhiều thứ rất trẻ con, rất tò mò, ham đùa nghịch và phung phí thời gian. Thành ra ta đã mất khá mới nghiệm ra được rằng chơi đùa thế là quá đủ. Hay cần nhiều sự hài hước hơn, vì: Mọi khôi hài cao quý đôi chút đều bắt đầu bằng việc không coi bản thân mình là quan trọng nữa. Đọc Sói thảo nguyên của Hermann Hesse, một con người tài hoa như thế vào lúc này chỉ khiến tôi càng nghi ngờ vào những gì mình đang, và sẽ trải qua, ở cái nhìn tồi tệ hơn, rằng cuộc đời tôi còn đẹp chán, sao lại phải, ba chấm; nhưng tôi giờ chỉ là, sao cứ mãi, ba chấm. Tôi không học hỏi được nhiều hơn, cả việc phải trở nên hài hước để khuếch tán đi những sự phi lý, mâu thuẫn đến đáng buồn.

Thốt lên câu Give me time, hay Give me humour là lố bịch như nhau, tương tự vậy với Give me love. Tại sao phải chạy trốn trong sự đỏi hỏi?

Vì trốn chạy là khởi sự của một cuộc tìm kiếm, một cuộc tìm kiếm dẫu có hỗn loạn thì vẫn mang ý thức, khi con người không vô tri như một dòng sông, làm sao khác đi được bản chất ấy.

2.9.16

Một khoảng trời xanh

Em đã nhìn
Người người di cư
Trên dòng thời gian đã mất
Nối dài những niềm vui chất ngất
Khi con tim chết ngất
Trong sự mâu thuẫn
Là một bông hoa sớm nở tối tàn

Em đã thấy
Không ai ngăn nổi việc hóa thân
Thành một hạt cát lưu thông.

27.8.16 

***

Có rất nhiều điều mà tôi từng tưởng mình sẽ không bao giờ phải làm. Không hiểu sao, thật ra là tôi có hiểu, chỉ là tôi phớt lờ, là tại sao mình lại làm thế. Cũng như V., đã hoàn toàn lơ đi khi tôi nói với bạn rằng, tôi từng có rất nhiều nguyên tắc nhưng dần dần lại phá vỡ hết. Việc deactivate tài khoản Facebook là một trong những việc hèn nhát và khờ dại bậc nhì mà tôi đồ rằng mình chẳng bao giờ phạm phải. Thế mà khi tôi nhận ra mình đã lún đến một mức nhất định của sự giải trình, sự muốn được biết đến, sự vô tri, sự ám ảnh, tôi không còn nhận ra mình ghét cái gì trên tất cả những thứ được bày sẵn nữa. Đương nhiên, Facebook chỉ là một ví dụ, một ẩn dụ, một hoán dụ, là gì cũng được. Nói chung là có cái gì đó bự hơn sắp bể đổ. Tôi không tin có điều gì mạnh mẽ và ác liệt hơn sự im lặng.

Có một chuyện éo le hơn là, mất Facebook, tôi không thể đăng nhập Spotify thân quen, tôi không thể nghe nhạc. Éo le hơn, tôi sẽ lấy chuyện đó làm cái cớ để vòng lại.