4.8.16

Chạm tay vào sách

gfgdfvs
Ngỗng ngây thơ (hình ảnh chỉ mang tính minh họa)

Ngày còn học cấp Hai, tôi bất mãn với cách hoạt động của thư viện trường đến mức tôi ví nó với cái toa lét, bài viết này ở đây. Đến giờ tôi chắc chắn cái thư viện kia vẫn đang thoi thóp,... còn cái toa lét thì sao tôi cũng chả biết. Bất cứ ai có học chữ cũng thấy rõ tầm quan trọng của thư viện, tầm quan trọng của sách. Các bậc cha mẹ gặp nhau, thầy cô gặp nhau, thầy cô và các bậc cha mẹ gặp nhau, điều họ hay than phiền nhất là, “lũ nhỏ bây giờ chả bao giờ chịu đụng tới một quyển sách nào”.

Thật ra, cái khó ở đây, việc đọc sách đòi hỏi một sự chủ động đáng kể. Bạn có thể vô tình nghe một ca khúc của Sơn Tùng dội từ quán cà phê, bạn thích, tìm nghe cả album của ảnh, bạn có thể vô tình lướt qua một bức tranh và đứng lại nhìn nó. Nhưng với sách, thì hầu như, bạn phải có một sự sẵn sàng ngay từ lúc chạm tay vào bìa, sự sẵn sàng ấy theo bạn từ trang đầu tiên đến trang cuối cùng. Với một đứa trẻ, cuốn sách đầu tiên mà nó đọc, dù chả với mục đích gì, cũng cực kì quan trọng, vì nó cho đứa trẻ có quyền lựa chọn. Lựa chọn gì ư? Là chọn giữa việc đọc thêm cuốn sách thứ hai, hay thôi, một cuốn sách là đủ cho đời nó. Là lựa chọn giữa truyện tranh hay tiểu thuyết hay muôn vàn thể loại khác, vân vân, còn vô số lựa chọn khác trong cuộc đời mộng mị của nó. Thế mà, sao con đường đến với sách lại khó thế, thư viện thì đóng cửa, hiệu sách thì khan hiếm, truyện tranh thì bị coi là rẻ rúng, ngôn tình bị cho là suy đồi,… Chuyện đọc đã cũ, nói đến đây lại còn cũ hơn, ngoài cơ sở vật chất, định kiến là bức tường ngăn con người ta đến với sách.

Quẩn quanh trên mạng, ngoài những bài phê phán sự lên ngôi của ngôn tình, truyện tranh là con sâu đục khoét tâm hồn, những thứ này thì thôi không bàn, còn có những bài gợi lên khá nhiều suy nghĩ như đọc sao cho đúng, 101 cuốn sách bạn nên đọc vì tương lai xán lạn,… Rõ ràng là việc đọc đã bị (hoặc được) mục đích hóa, bởi những danh sách gọn ghẽ. Có gì đó không ổn? Thế cái mà một người đọc cần là gì, đơn thuần là niềm vui? Cũng không ổn nốt. Người bảo đọc cần phải chọn thì nói kẻ đọc cho vui là hời hợt. Người đọc cho vui thì nói kẻ mục đích kia đang giết chết tình yêu sách của nhân loại. Quay lại chuyện cuốn sách đầu tiên một đứa trẻ đọc cho nó cái quyền lựa chọn, tôi nghĩ sự tranh cãi trên chỉ có nghĩa với những tâm hồn ngây dại chưa biết mặt chữ, khi một người đã có ý thức với việc đọc, họ sẽ biết đâu là cách họ gắn bó với sách. Một khi họ đã bắt đầu đọc sách với một tình cảm, thứ tình cảm đó sẽ theo họ đi theo mọi thể loại, dù họ có mong muốn gì ở chúng. Còn với người vẫn lạ lẫm với việc đọc, những bài viết trên sẽ giúp họ nhanh đưa sách lên bàn thờ, khấn vài nén nhang, rồi cắn răng mở sách. Ôi, đó là một điều hết sức nguy hiểm.

Thế nên tôi nghĩ cả những người khăng khăng bảo đọc vì sự học, hay đọc vì niềm vui đều đang quá nhạy cảm với sách. Với nhạc, phim,… tôi luôn thấy những bài viết tương tự, nào là cách cải thiện gu nghe nhạc của bạn, nghe Rock đúng cách, nghe Jazz đúng cách, những phim người XYZ cần xem,… như một điều vốn dĩ bắt buộc, như cái chữ “cần” và “đúng” nhan nhản trong tiêu đề của chúng. Như thể, nếu bạn không nghe lời, tương lai bạn sẽ hói một mảng. Bạn có thể không quan tâm đến những bài viết này nhưng chúng cứ tồn tại, vì bất cứ thứ văn hóa phẩm nào cũng cần một môi trường đa dạng để phát triển. Đa dạng về người tiếp nhận, nguồn cung cấp, đa dạng về mục đích tiếp nhận,... Mà ngay cả, sự đọc vì niềm vui cũng là một mục đích. Tôi vẫn tin, niềm vui là mục đích đầu tiên của việc đọc, hay trong bất cứ công việc nào. Nhưng nó không cần nằm ở vị trí độc tôn, một khi bạn được đọc, đó là một sự may mắn lớn, giá trị cuốn sách đầu tiên bạn đọc ẩn chứa một sự hên xui lớn. Con đường sau này, phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố, bạn sẽ có thêm nhiều hi vọng ở những gì bạn đọc, và bạn nghĩ rằng sự vô tư thuở đầu của bạn đã mất. Không đâu, chả có gì là vô tư, khi bạn nhận ra mình có thể đọc thì mọi sự vô tư đã mất. Vì bạn luôn mong chờ có được một điều gì đó từ sách, dù để rút ra bày cho thiên hạ, hay rút vào làm niềm vui trong lòng.

Những người vô tư nhất luôn là những người đáng thương nhất, vì họ không chạm tay được vào sách, lỗi lớn thuộc về những cánh cửa thư viện khép chặt trước mắt họ lúc nhỏ. Trường học là chốn than van về văn hóa đọc nhiều nhất nhưng cũng là một trong những nơi góp phần kiềm hãm việc đọc, vì mọi người đều định nghĩa quá nhiều về một cuốn sách. Không ai có thể chỉ cho bạn cách yêu một sự vật, thế nên họ cố hết sức để chỉ cho bạn lợi ích của nó với hi vọng vì một chút vụ lợi, bạn chịu hành động. Những bài viết chỉ cách đọc đúng, không thể nói là không có ích. Nhiều khi tôi còn thấy nỗ lực ấy thật đáng thương. Điều ai cũng cần có lẽ là sự tỉnh táo, để không phủ nhận lý trí hoặc tình cảm, tính mục đích hoặc sự vô tư trong việc đọc, để thôi tự hào trên sự thuần khiết của bản thân mình.

Nhiều khi ta bị nhạy cảm với tình cảm quá, nhìn ở đâu cũng thấy thiếu một gam tình cảm. Mà tình cảm ở đâu cơ chứ? Bạn nói, tôi có thể làm điều tôi không thích, hay tôi chỉ làm những gì tôi thích thì có nghĩa chi. Rốt cuộc thì tình cảm cũng ngự ngay đấy, ở sự sẵn sàng của bạn khi dấn thân vào những gì mà bạn còn mù mờ về thái độ của mình dành cho nó. Cũng như Italo Calvino viết trong Nếu một đêm đông có người lữ khách: “Tôi đã hiểu những giới hạn của mình… Trong khi đọc, có một cái gì đó xảy ra mà tôi không thể sai khiến được…”. Còn nếu bạn chả có gì để làm, thì hẳn, bạn có thừa nhiều kí lô của cả tình cảm lẫn sự không may.

2 comments:

  1. Ê quởn hem vác bài này đi đăng tạp chí, đảm bảo có nhuận bút đãi anh một chầu đọc B-)

    ReplyDelete
    Replies
    1. Hehe, em không chắc tạp chí họ chịu nhận mấy bài rởm đời như này đâu :3

      Delete